جهرم خبر،فارس به عنوان مهد تاریخ و تمدن ایران زمین، میزبان بیش از سه هزار و ۲۰۰ میراث تاریخی است که در گوشه گوشه این استان از پیشینه کهن دیار پارس سخن میگویند؛ اما چنانکه کارشناسان و مسوولان میراث فرهنگی بر آن هم نظر هستند، در سطح ملی، اعتبارات مرمتی و حفاظتی متناسب، به این استان اختصاص نمییابد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در آخرین نشست خبری خود به خبرنگاران گفت: ۱۰ درصد بودجه ملی میراث فرهنگی به این استان اختصاص یافته است که البته با توجه به میزبانی استان از حدود ۴۰ درصد میراث ملی کشور، این اختصاص اعتبار بدیهی است.
مسعود منیعاتی مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس نیز در مصاحبه با ایرنا از توزیع ناعادلانه اعتبارات ملی انتقاد کرد و گفت: فارس با در اختیار داشتن بیش از سه هزار اثر ثبتشده و گستردگی جغرافیایی، نیازمند بودجهای متناسب با جایگاه تاریخی خود است، اما در تقسیم بودجههای کشوری، این واقعیت نادیده گرفته شده است.
اینها را گفتم، تا از مجموعه دیگری از میراث ارزشمند فارس یاد کنم که شواهد نشان میدهد در سایه غفلت و ناشناختگی، روزهای نه چندان خوشی را سپری میکنند؛ چهارطاقیهای سیمکان در جهرم.
اهمیت تاریخی سیمکان جهرم
بخش سیمکان در ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرق شیراز و یکی از بخشهای شهرستان جهرم است که از سه دهستان تشکیل شده و بسیاری از اسناد تاریخی از جمله گل نوشتههای باستانی از پیشینه کهن آن سخن میگویند.
این بخش میزبان چندین چهارطاقیها و کاخ باستانی و سدههای نخستین اسلامی است از جمله چهارطاقی ساسانی روستای کراده، چهارطاقی و تل روستای زاغ، تل کراده، پشته شاهی، آسیاب تاریخی کندیجان، بقایای چهارطاقی، قلعه و گورستان بادنجان است که در فهرست میراث ملی ایران نیز به ثبت رسیده است.
این میراث باستانی و اسلامی ایران اما به دلایل مختلف از جمله نبود حفاظ، مرمت و معرفی و کمبود زیرساختهای گردشگری در این منطقه، گمنام و از نظر گردشگران دور مانده است.
برخی از میراث باستانی سیمکان در سایه غفلت و نبود حفاظت و مرمت کافی، هنوز سرپا ایستادهاند اما همواره در معرض خطر تخریب یا آسیب سودجویان و حفاران غیر مجاز هستند.
چهارطاقیهای ساسانی سیمکان
در میان بقایای چهار چهارطاقی برجای مانده در سیمکان جهرم، بنای ۲ اثر سالمتر مانده و هنوز گنبد و چهارچوب آن برافراشته است.
یکی چهار طاقی ساسانی کراده که حدودا در سه کیلومتری بافت مسکونی و در ارتفاعات این روستا واقع شده و زمستان ۱۳۸۱ نیز در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است.
دیگری چهارطاقی برجای مانده در شرق آخرین روستای بخش سیمکان، حوالی روستای کوشک سرتنگ است و یکی دیگر در ۱.۵ کیلومتری روستای زاغ واقع شده و بخشی از یکی از ستونهای آن تخریب شده است.
یکی دیگر از چهارطاقیهای ساسانی سیمکان نیز در ۲ کیلومتری روستای چهارطاق قرار دارد و به گفته بخشدار سیمکان نیازمند مرمت است.
خلاء نظارت و حفاظت از میراث ساسانی سیمکان
چنانکه برخی از مردم محلی روستاهای سیمکان به خبرنگار ایرنا گفتند، انگار این میراث ارزشمند رها شده و کمتر دیدهاند که نیروهای یگان حفاظت میراث فرهنگی از این چهارطاقیها و دیگر میراث منطقه از جمله قلعهها و گورستانهای تاریخی سرکشی کنند.
گفته میشود که برخی سودجویان و حفاران غیر مجاز نیز از همین خلا استفاده کرده و به هوای جستوجوی گنج یا شی تاریخی، دست به کندوکاو میزنند.
یکی از کوهنوردان جهرمی هم که به بخش سیمکان سفر کرده بود، تصاویری از یک حفاری غیر مجاز را برای ما ارسال کرده که به روشنی گویای نبود حفاظت کافی از این میراث باستانی است.
این موضوع را از رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی جهرم پرسیدم؛ علی محمد لطفیپور گفت: اگر چه بازدید از میراث تاریخی سیمکان از سوی نیروهای یگان حفاظت میراث فرهنگی انجام میشود، اما حفاظت بیشتر مستلزم داشتن نیروی انسانی کافی است.
او افزود: ممکن است درست پس از آنکه نیروهای یگان منطقه را ترک میکنند، اتفاقاتی مانند حفاری غیر مجاز رخ دهد؛ بنابراین تکیه ما، علاوه بر این بازدیدها، گزارشهای مردمی و ساکنان پیرامونی این آثار تاریخی است.
راهکارهای کوتاه مدت برای حفاظت از میراث ملی سیمکان
سراغ وضعیت این مجموعه میراث مهجور ساسانی را از بخشدار سیمکان هم گرفتم. جاسم رهایی با بیان اینکه، متناسب با بضاعت نیروی انسانی یگان حفاظت میراث فرهنگی، بازدیدهایی از این چهارطاقیها انجام میشود اما نیازمند حفاظت بیشتر است.
او با بیان اینکه این آثار تاریخی بخشی از تمدن و هویت ما است، اظهار کرد: اگر اعتباری تامین شود تا دست کم نوعی حفاظ، پیرامون این چهارطاقیها کشیده شود، تا اندازهای موثر خواهد بود.
رهایی گفت: سیمکان پیشینه تمدنی و تاریخی بالایی دارد اما چنانکه باید، مورد توجه قرار نگرفته است؛ باید میراث باستانی این منطقه مرمت، و حفاظت از آن تقویت شود.
به گفته او تنها یک بومگردی در بخش سیمکان (در روستای پشت پر) وجود دارد؛ این بخش ظرفیت بالایی برای رونق گردشگری دارد اما تقویت زیرساختهای این حوزه، در گرو آن است که مجموعه میراث فرهنگی پای کار مرمت، حفاظت و معرفی میراث تاریخی این منطقه بیاید.
مرهم نیروهای مردمی بر زخم کمبودهای اعتباری و انسانی میراث فرهنگی
با توجه به گستردگی و پراکندگی میراث تاریخی فارس و بضاعت محدود در زمینه اعتبارات و نیروی انسانی، به نظر میرسد که گروههای مردمی دوستدار میراث فرهنگی، میتوانند در یک هم افزایی اثربخش، برخی از خلاءها را پر کنند.
ساماندهی نیروهای مردمی محلی و دغدغهمند، دوستدار میراث فرهنگی در بخش سیمکان میتواند ظرفیتی ارزشمند و قابل توجه را در اختیار تقویت حفاظت تاریخی از آثار این بخش کهن جهرم قرار دهد.