جهرم خبر، جهرم برای میراث فرهنگی فارس فقط مجموعهای از بناهای تاریخی نیست؛ شهری است با بافتها، بناها، آیینها و دستکندهایی که هرکدام بخشی از حافظه تاریخی آن را روایت میکنند. حالا قرار است این میراث، بیش از گذشته از مرحله ثبت و حفاظت صرف عبور کند و به بخشی از مسیر توسعه گردشگری و اقتصادی شهر تبدیل شود؛ رویکردی که معاون میراث فرهنگی استان فارس آن را در چهار محور مرمت بناها، حفاظت از بافت، ثبت آثار و توسعه گردشگری دنبال میکند.
در همین چارچوب، برای مرمت و بازسازی برخی بناهای شاخص جهرم نیز اعتبار اختصاص یافته است. به گفته زارع، در مجموع ۶.۵ میلیارد تومان از محل اعتبارات ملی و مسئولیتهای اجتماعی وزارت نفت برای بازسازی و مرمت مسجد و مدرسه خان و امامزاده پیر شبیب در نظر گرفته شده است؛ اعتباری که بخشی از آن اکنون وارد مرحله اجرا شده و بخشی دیگر در آستانه آغاز عملیات قرار دارد.
او با اشاره به روند این پروژهها میگوید عملیات اجرایی در مسجد و مدرسه خان در حال آغاز است و پروژه امامزاده پیر شبیب نیز در مرحله مناقصه قرار دارد؛ دو پروژهای که میتوانند بخشی از ظرفیت تاریخی جهرم را دوباره به چرخه استفاده و حیات شهری بازگردانند.
اما مسئله میراث تاریخی فقط به میزان اعتبارات مستقیم میراث فرهنگی محدود نمیشود. محدودیت منابع دولتی باعث شده نگاه این مجموعه به ظرفیتهای قانونی و اعتبارات سایر دستگاهها نیز جدیتر شود. زارع در همین زمینه بر اجرای دقیق ماده ۱۳ قانون حمایت از مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی ـ فرهنگی مصوب ۱۳۹۸ تأکید دارد تا دستگاههای متولی و مالکان بناهای تاریخی، بخشی از اعتبارات عمرانی خود را برای بهسازی و حفاظت از این آثار اختصاص دهند.
از نگاه او، نجات بافتها و بناهای تاریخی تنها با بودجه دولتی ممکن نیست و باید مجموعهای از ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرد؛ از دولت و بخش خصوصی گرفته تا مردم و جوامع محلی. این همافزایی، به گفته معاون میراث فرهنگی فارس، میتواند مسیر حفاظت از آثار ارزشمند شهری و روستایی را عملیتر و پایدارتر کند.
در میان میراث جهرم، غار سنگشکنان جایگاه متفاوتی دارد؛ اثری دستکند و کمنظیر که ظرفیت آن فراتر از یک جاذبه گردشگری محلی دیده میشود. زارع معتقد است این اثر میتواند در سلسله پروندههای مربوط به دستکندها، ظرفیت حضور در مسیر ثبت جهانی را داشته باشد.
اما برای رسیدن به این نقطه، ابتدا باید مسئله احیا و حفاظت از غار حل شود؛ آن هم بدون اینکه مداخلههای گردشگری به اصالت اثر آسیب بزند. راهکاری که میراث فرهنگی فارس برای این موضوع در نظر گرفته، استفاده از ظرفیت سرمایهگذاری در محدودههای پیرامونی غار است.
بر اساس این رویکرد، محدودههای پیرامونی میتواند برای ایجاد زیرساختهای گردشگری در اختیار سرمایهگذاران قرار گیرد و بخشی از درآمد حاصل از این فعالیتها صرف حفاظت تخصصی، مقاومسازی و نورپردازی داخلی غار شود. هدف این است که گردشگری به کمک حفاظت بیاید، نه اینکه حفاظت قربانی توسعه گردشگری شود؛ به همین دلیل بر انجام اقدامات بدون دخل و تصرف در بدنه تاریخی غار تأکید شده است.
در سوی دیگر این مسیر، بافت تاریخی جهرم قرار دارد؛ محدودهای که حفاظت از آن نیازمند قواعد روشن و متناسب با ویژگیهای خود شهر است. تا زمان نهایی شدن طرحهای بالادستی وزارت راه و شهرسازی، میراث فرهنگی فارس برای جلوگیری از تخریبهای بیرویه، سراغ تدوین ضوابط اختصاصی رفته است.
زارع با اشاره به این موضوع میگوید مطالعات «ضوابط اختصاصی برای احیای بافت تاریخی شهر جهرم» به پایان رسیده و این طرح پس از تصویب در شورای فنی استان و وزارتخانه، به عنوان ملاک عمل ابلاغ خواهد شد؛ اقدامی که میتواند چارچوب مشخصتری برای مداخله، مرمت و احیای بافت تاریخی جهرم ایجاد کند.
با این حال، میراث جهرم فقط آن چیزی نیست که در قالب بنا و بافت دیده میشود. بخشی از هویت تاریخی شهر در آیینها، سنتها، مهارتها و داشتههای فرهنگی مردم جریان دارد؛ همان بخشی که در ادبیات میراث فرهنگی از آن با عنوان میراث ناملموس یاد میشود.
در این حوزه نیز گامهایی برداشته شده و به گفته معاون میراث فرهنگی فارس، شش پرونده جامع از میراث ناملموس شهرستان جهرم تهیه و برای طی مراحل قانونی ثبت به وزارتخانه ارسال شده است.
مجموع این اقدامات، تصویری از یک رویکرد چندلایه به میراث جهرم ارائه میدهد؛ از مرمت یک بنای تاریخی و ساماندهی بافت گرفته تا تلاش برای ثبت میراث ناملموس و استفاده از ظرفیت غار سنگشکنان برای توسعه گردشگری.
هدف، به گفته زارع، صرفاً حفظ چند بنای تاریخی نیست؛ بلکه قرار است این آثار و بافتها به موتورهای محرک توسعه پایدار تبدیل شوند. مسیری که البته محدود به چند پروژه نخواهد بود و قرار است گامبهگام، تمام ۹ بافت شهری و ۹ بافت روستایی مصوب استان فارس را دربر بگیرد؛ تا میراث تاریخی، به جای آنکه در حاشیه توسعه شهر قرار گیرد، خود بخشی از آینده جهرم باشد.