به گزارش جهرم خبر، با گذشت سالها از شناسایی نخستین نمونههای خرفتخانه در شهرستان جهرم، پژوهشهای میدانی و باستانشناسی همچنان به بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی و آیینی این سازههای سنگی ادامه دارد.
خرفتخانهها، که در گویش محلی به سازههایی برای نگهداری افراد فرتوت یا اموات اطلاق میشود، در مناطق مختلفی از شهرستان جهرم از جمله شمال روستای بادنجان، دره دشت میش، کوه سیاه، تنگ آبسوراخ، کوه گورم و دامنههای کوه سربه در جنوب شرقی روستای کلاکلی سیمکان مشاهده شدهاند. همچنین در بخش خفر، آثاری از این سازهها در برایجان، قرهآغاج، سپیدار و قالینی گزارش شده است.
بر اساس مستندات تاریخی، این بناها با استفاده از سنگ و لاشهسنگ، گاه با ملات و گاه به شیوه خشکهچینی ساخته شدهاند. ارتفاع آنها از نیم متر تا پنج متر متغیر بوده و ابعاد داخلی آنها بین ۱×۱ تا ۳×۴ متر گزارش شده است. دهانه ورودی این سازهها بهگونهای طراحی شده که مانع ورود حیوانات درنده شود و اجساد درون آنها سالم باقی بماند.
نخستین بار، دیوید استروناخ، باستانشناس اسکاتلندی و استاد دانشگاه برکلی، این نوع سازهها را در مطالعات خود معرفی کرده و آنها را مرتبط با آیینهای زرتشتی دانسته است. در منابعی چون «تذکرهالائمه» اثر علامه محمدباقر مجلسی نیز به آیینهای تدفین زرتشتیان اشاره شده که شامل قرار دادن جسد در دخمه، همراه با سگ سیاه و نان نمادین بوده است.
برخی روایتهای محلی حاکی از آن است که در دوران پیش از اسلام، افراد مبتلا به بیماریهای واگیردار مانند وبا و طاعون، یا سالمندان ناتوان، به این خرفتخانهها منتقل میشدند. در مواردی، ظروف غذا و اشیای روزمره در کنار آنان قرار داده میشد که در حفاریهای بعدی به اشتباه بهعنوان هدایا تلقی شدهاند.
با این حال، شواهدی نیز از همراهی بستگان با بیماران در این مکانها وجود دارد که نشاندهنده روحیه انساندوستانه مردم منطقه است. در آموزههای اسلامی نیز رها کردن سالمندان و بیماران نهی شده و حفظ کرامت انسانی، بهویژه در مورد والدین، از اصول اساسی شمرده میشود.
بررسیهای جاری در شهرستان جهرم، با هدف مستندسازی دقیق این سازهها و تحلیل جایگاه آنها در تاریخ آیینی منطقه، ادامه دارد و میتواند به شناخت بهتر از میراث فرهنگی جنوب فارس منجر شود.