به گزارش جهرم خبر، زمینلرزه بهعنوان یکی از مخربترین پدیدههای طبیعی، همواره زندگی بشر را تحتتأثیر قرار داده و در مناطق لرزهخیز جهان، بهویژه کشور ایران، شناخت دقیق آن ضرورتی اجتنابناپذیر است. استان فارس و شهرستان جهرم، بهواسطه موقعیت زمینساختی خود، از جمله مناطقی هستند که همواره در معرض فعالیتهای لرزهای قرار دارند. در پی زلزلههای اخیر در جهرم، نگرانیهایی در میان شهروندان نسبت به وضعیت ایمنی منطقه و احتمال وقوع زمینلرزههای شدیدتر شکل گرفته است. در چنین شرایطی، بررسی علمی و کارشناسی این پدیده، گامی مؤثر در جهت افزایش آگاهی عمومی و برنامهریزیهای دقیق برای کاهش خسارات ناشی از آن خواهد بود.
در این گزارش، با بهرهگیری از دیدگاهها و تحلیلهای علمی علی اطهری، کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی و عضو مرکز جهرمشناسی، به بررسی وضعیت لرزهخیزی شهرستان جهرم، دلایل زمینلرزههای اخیر و الزامات مقابله با آن پرداختهایم. این تحلیل میتواند مبنایی برای تصمیمسازیهای آگاهانه و اقدامات پیشگیرانه در حوزه مدیریت بحران باشد.
جهرم بر روی کمربند لرزهخیز زاگرس
به گفته اطهری، از نظر زمینساختی، جهرم در منطقه زاگرس چینخورده قرار دارد؛ منطقهای که همواره در معرض فعالیتهای تکتونیکی قرار دارد. او توضیح میدهد: «علت اصلی زمینلرزه در استان فارس و بهویژه جهرم، حرکت صفحه عربستان به سمت شمال و برخورد آن با صفحه ایران است. این برخورد، فشارهای زمینساختی شدیدی ایجاد میکند که گاه با آزاد شدن ناگهانی انرژی به شکل زلزله همراه میشود.»
دلایل زلزلههای خفیف: از گنبد نمکی تا سد سلمان فارسی
اطهری با اشاره به تنوع عوامل مؤثر در زلزلههای خفیف منطقه جهرم افزود: «علاوه بر حرکات تکتونیکی، عواملی همچون حرکت گنبدهای نمکی در منطقه هکان و شاهعلمدار، اثرات وزن و نفوذ آب دریاچه سد سلمان فارسی، برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی و ایجاد فضای خالی در زیر زمین، فروریختن این فضاها، لغزش و ریزش زمین و حتی انفجارهای مصنوعی نیز میتواند بهعنوان علل زلزلههای خفیف منطقه مطرح باشد.»
محدوده لرزهخیزی جهرم و بزرگی زلزلهها
این کارشناس جغرافیای طبیعی خاطرنشان میکند: «اکثر زمینلرزههای استان فارس و منطقه جهرم، بزرگایی کمتر از ۷ ریشتر دارند و بیش از ۶۰ درصد زلزلههای ثبتشده در این ناحیه، زیر ۵ ریشتر هستند. جهرم همچنین با گسل سراسری زاگرس حدود ۱۵۰ کیلومتر فاصله دارد، اما نزدیکی آن به گسل کرهبس و سایر گسلهای محلی در ایجاد زلزلهها نقش مهمی ایفا میکند.»
شدت لرزش یا عمق و سازه؟ کدام خطرناکتر است؟
اطهری با تأکید بر اینکه بزرگی زلزله تنها عامل خسارتزا نیست، میگوید: «عواملی مانند عمق زلزله، مدت زمان لرزش، جنس زمین در محل وقوع، توپوگرافی منطقه و نحوه ساختوساز بناها نیز در میزان خسارت جانی و مالی ناشی از زمینلرزه بسیار اثرگذار هستند. گاهی یک زلزله با شدت متوسط، بهدلیل عمق کم یا ساختوسازهای غیراصولی، خسارات زیادی به بار میآورد.»
جهرم در کدام منطقه لرزهای قرار دارد؟
بر اساس نقشه منطقهبندی لرزهخیزی کشور، ایران به چهار منطقه اصلی تقسیم شده است: منطقه مخرب، منطقه با تخریب سطحی، منطقه با تخریب جزئی و منطقه بدون تخریب. اطهری در این باره گفت: «شهر جهرم در محدوده سطح دوم یعنی منطقه با تخریب سطحی قرار دارد و زلزلههای غالب آن در بازه ۳/۵ تا ۵/۵ ریشتر هستند.»
او همچنین افزود: «بر اساس دادههای لرزهای، بخشهای جنوبی و غربی شهرستان جهرم نسبت به بخش شمالی و شرقی آن از نظر لرزهخیزی فعالتر محسوب میشوند.»
جهرم و زلزله تاریخی سال ۸۴۴ هجری
اطهری با اشاره به سابقه زلزله در این منطقه، یادآور شد: «پیشینه تاریخی نشان میدهد که در سال ۸۴۴ هجری قمری زلزله شدیدی در جهرم رخ داده که منجر به خسارات و تلفات فراوانی شده است. این یادآوری نشان میدهد که لرزش زمین در جهرم سابقهای طولانی دارد و نمیتوان آن را نادیده گرفت.»
آمادگی؛ تنها راه نجات پیش از فاجعه
او در پایان بر ضرورت آمادگی و آگاهی عمومی تأکید کرد و گفت: «عملیات مقابله با زلزله به سه مرحله پیش، حین و پس از وقوع تقسیم میشود. با توجه به شرایط زمینشناسی منطقه، آشنایی مردم و مسئولان جهرم با این مراحل بسیار ضروری است. اما باید توجه داشت که مهمترین مرحله، اقدامات قبل از وقوع زلزله است؛ مانند مقاومسازی بناها، تدوین برنامههای آموزشی و مدیریت بحران.»