.
به گزارش جهرم خبر، جهرم تنها به نخلستانها، مرکبات و باغهای سرسبزش شناخته نمیشود؛ دامنهها و ارتفاعات این شهرستان نیز سالهاست میزبان گونههای ارزشمندی از گیاهان دارویی هستند که هر یک بخشی از میراث طبیعی جنوب فارس را شکل دادهاند. در میان این گونهها، شکرتیغال جایگاه ویژهای دارد؛ گیاهی که از گذشته در طب سنتی ایران شناخته شده و هنوز هم نام آن برای بسیاری از مردم با درمان سرفه، نرم کردن گلو و شیرینی طبیعی «مان» گره خورده است.
کارشناسان منابع طبیعی معتقدند جهرم، به دلیل شرایط اقلیمی خاص، ارتفاعات و زیستگاههای نیمهخشک، یکی از رویشگاههای مهم این گیاه ارزشمند در استان فارس به شمار میرود؛ گیاهی که علاوه بر ارزش دارویی، از منظر حفظ تنوع زیستی و پایداری اکوسیستم نیز اهمیت فراوانی دارد.
گیاهی مقاوم برای سرزمینهای خشک
شکرتیغال با نام علمی Echinops از خانواده کاسنی (Asteraceae) است. تاکنون حدود ۱۲۰ گونه از این جنس در جهان شناسایی شده که بر اساس فلور ایرانیکا، ۵۴ گونه آن در ایران میروید. این گیاه چندساله، خاردار و مقاوم، سازگاری بالایی با شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک دارد و به همین دلیل در ارتفاعات و مراتع جهرم نیز بهخوبی رشد میکند.
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این گیاه، تولید مادهای شیرین به نام «مانِ شکرتیغال» است؛ مادهای که بر اثر فعالیت نوعی حشره سرخرطومی با نام علمی Larinus vulpes روی برخی گونههای گیاه شکل میگیرد و از دیرباز در طب سنتی ایران مورد استفاده بوده است.
میراثی از طب سنتی ایران
کارشناسان گیاهان دارویی میگویند شکرتیغال در متون کهن با نامهایی همچون «شکرتیار»، «خارشکر» و «تیغ قندک» نیز شناخته میشده است.
مان شکرتیغال بهراحتی در آب حل میشود و به دلیل دارا بودن قند طبیعی «ترهالوز» و بافت لعابدار خود، در طب سنتی به عنوان نرمکننده گلو، ملین، خلطآور و تسکیندهنده سرفه مورد استفاده قرار میگرفته است.
این ماده همچنان در تهیه برخی فرآوردههای گیاهی و دارویی سنتی کاربرد دارد و در میان خانوادههای ایرانی، بهویژه در فصل سرما، جایگاه خود را حفظ کرده است.
جهرم؛ یکی از رویشگاههای مهم شکرتیغال
علی فرضینژاد، کارشناس ارشد گیاهان دارویی، با اشاره به پراکنش این گیاه در کشور، جهرم را یکی از مناطق مهم رویش شکرتیغال در استان فارس معرفی میکند.
به گفته وی، رویشگاههای طبیعی این گیاه در استانهای مختلف از جمله فارس، ایلام، کرمان، یزد، کرمانشاه، لرستان، همدان، مازندران، تهران، زنجان و خراسان پراکنده است، اما شرایط اقلیمی برخی مناطق از جمله ارتفاعات جهرم، بستر مناسبی برای رشد طبیعی این گونه فراهم کرده است.
وی یادآور میشود که هرچند گیاه شکرتیغال در بسیاری از مناطق ایران وجود دارد، اما تولید مانِ شکرتیغال تنها در مناطقی رخ میدهد که حشره مولد آن نیز حضور داشته باشد؛ موضوعی که ارزش این فرآورده طبیعی را دوچندان میکند.
از سرفه تا سلامت تارهای صوتی
در طب سنتی، مان شکرتیغال بیشتر به دلیل تأثیر آن بر دستگاه تنفسی شناخته میشود. کارشناسان معتقدند این ماده میتواند در کاهش خشونت صدا، نرم کردن تارهای صوتی، کاهش خشکی گلو و کمک به رفع سرفه مؤثر باشد.
یکی از شیوههای رایج مصرف آن، حل کردن مقداری شکرتیغال در آب گرم و افزودن عسل است؛ نوشیدنیای که سالهاست در فرهنگ درمانهای خانگی ایرانیان جایگاه ویژهای دارد.
همچنین در منابع طب سنتی از شکرتیغال به عنوان مادهای کمکی برای کاهش علائم سرماخوردگی، کمک به خروج خلط و بهبود عملکرد دستگاه گوارش یاد شده است، هرچند متخصصان تأکید میکنند استفاده درمانی از گیاهان دارویی باید با نظر پزشک یا متخصص طب سنتی انجام شود و جایگزین درمانهای پزشکی نباشد.
ظرفیتی مغفول برای اقتصاد گیاهان دارویی
علاوه بر ارزش درمانی، شکرتیغال میتواند یکی از ظرفیتهای اقتصادی مناطق کوهستانی جهرم نیز باشد. توسعه کشت اصولی، حفاظت از رویشگاههای طبیعی، جلوگیری از برداشت غیراصولی و حمایت از صنایع فرآوری گیاهان دارویی، میتواند زمینه ایجاد اشتغال و ارزش افزوده در این حوزه را فراهم کند.
بهرهبرداری علمی و پایدار از گونههای بومی، علاوه بر حفظ تنوع زیستی، میتواند جهرم را به یکی از قطبهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی جنوب کشور تبدیل کند.
ضرورت حفاظت از یک سرمایه طبیعی
با افزایش تقاضا برای گیاهان دارویی، حفظ رویشگاههای طبیعی شکرتیغال بیش از گذشته اهمیت یافته است. برداشت بیرویه، تخریب مراتع و تغییر کاربری اراضی از مهمترین تهدیدهای این گونه ارزشمند به شمار میرود.
شکرتیغال، علاوه بر یک گیاه دارویی؛ بخشی از سرمایه طبیعی جهرم است که حفاظت از آن، هم به سلامت اکوسیستم منطقه کمک میکند و هم میتواند زمینهساز توسعه اقتصاد سبز و بهرهگیری پایدار از ظرفیتهای بومی باشد.