به گزارش جهرم خبر، نزدیک به نیم قرن پیش، در سال ۱۳۵۴، کارشناسان وزارت نیرو در گزارشهایی هشدار دادند که جهرم در آیندهای نهچندان دور با کمآبی مواجه خواهد شد. آن زمان شاید این هشدار برای بسیاری فقط یک پیشبینی علمی بهنظر میرسید، اما امروز، این پیشبینی محقق شده و رنگ بحران به خود گرفته است.
بحرانی که آرام، اما پیوسته پیش آمد
پروفسورعزتالله رئیسی اردکانی ، چهره ماندگار علمی و پدر علم هیدروژئولوژی ایران، که بیش از پنج دهه از عمر خود را صرف مطالعه منابع آب زیرزمینی کشور کرده، با استناد به دادههای علمی و پژوهشهای بینالمللی، تصویر دقیقی از وضعیت بغرنج آب در منطقه جهرم ارائه میدهد.
او میگوید: «در منطقه جهرم، بر اساس مطالعات علمی و مقالات منتشرشده در مجامع بینالمللی، میانگین آب زیرزمینی در یک بازه ۳۰ ساله حدود ۱۲۰ میلیون مترمکعب بوده است، اما برداشت سالانه به بیش از ۱۳۵ میلیون مترمکعب رسیده. این به معنای اضافهبرداشتی مستمر و خطرناک است که در نهایت به فروپاشی تعادل منابع انجامیده است.»
هشداری که سالها نادیده گرفته شد
حجم ذخیره یکبار مصرف آب زیرزمینی در دشت جهرم حدود ۶۲۰ میلیون مترمکعب برآورد شده بود؛ ذخیرهای استراتژیک که باید برای سالهای خشک و بحرانهای اقلیمی ذخیره میماند. اما بنا به روایت دکتر رئیسی اردکانی، «ما در تنها ۳۵ سال گذشته، هر سال بهطور متوسط ۱۵ میلیون مترمکعب بیش از توان تجدیدپذیر سفره برداشت کردهایم؛ به بیان دیگر، اکنون بخش مهمی از آن ذخیره یکبار مصرف را تخلیه کردهایم.»
او ادامه میدهد: «این حجم برداشت بیرویه، آرام آرام سفرههای زیرزمینی را به مرز نابودی رسانده و امروز شاهد هستیم که بسیاری از چاهها خشک شده یا کیفیت آبشان بهشدت افت کرده است. بحران، دیگر آینده نیست؛ بحران امروز است.»
چه کسی پاسخگوست؟
آمارها و تحلیلهای علمی منتشر شده نشان میدهد که سیاستگذاریهای گذشته در زمینه مدیریت منابع آب، نتوانسته از روند برداشت بیرویه جلوگیری کند. مجوزهای حفر چاه، نبود نظارت مستمر، بهرهبرداری غیرمجاز و نبود سازوکار بازدارنده، همه و همه به تشدید این بحران دامن زدهاند.
با آنکه از دهه ۵۰ شمسی تاکنون بارها درباره این وضعیت هشدار داده شده، اما در عمل اقدام مؤثری برای مهار بحران صورت نگرفته است. امروز سفرهها تهی شدهاند، منابع آب سطحی تاب و توان تأمین نیاز را ندارند و اقلیم خشکتر از همیشه است. آنچه باقی مانده، سرزمینی است در آستانه بیآبی، با کشاورزانی سرگردان، نخلهایی خشکیده و آیندهای مبهم.
راه نجات چیست؟
پروفسور رئیسی اردکانی بر لزوم «بازنگری کامل در نظام مدیریت منابع آب» تأکید میکند و میگوید: «حالا دیگر باید تصمیمهای سخت گرفت. باید در صدور مجوزهای جدید تجدیدنظر شود و به سمت احیای سفرههای زیرزمینی از طریق کاهش مصرف، تغییر الگوی کشت و بهرهگیری از فناوریهای نو حرکت کرد.»
او هشدار میدهد که اگر همین حالا اقدامات فوری انجام نشود، جهرم و مناطق مشابه، در آیندهای نزدیک با بحرانهای اجتماعی ناشی از مهاجرت، فقر و بیکاری دستوپنجه نرم خواهند کرد.