جهرم خبر، در جهرم، بعضی آدمها را نمیتوان فقط با شغل و عنوانشان به یاد آورد؛ ردّ بعضیها را باید در کوچههای قدیمی شهر، میان کتابها، مدرسهها و خاطرههایی جستوجو کرد که هنوز برای اهل فرهنگ زندهاند. شادروان حاج محسن تابش یکی از همین چهرههاست؛ فرهنگی بازنشستهای که بخش مهمی از عمرش را در آموزش و کتاب گذراند و سرانجام گنجینهای را که طی ۳۸ سال اقامت در تهران گرد آورده بود، دوباره به جهرم بازگرداند
مرحوم حاج محسن تابش، فرزند مرحوم ابوالقاسم، در روز چهارشنبه یکم شهریورماه سال ۱۳۱۲ در محله قدیمی گازران جهرم متولد شد. پدرش به باغداری اشتغال داشت و گاه شعر میسرود. تابش سالهای کودکی را در همان محله سپری کرد؛ محلهای که نخستین فصلهای زندگی و آموختن او در آن شکل گرفت.
او برای فراگیری قرآن و آموزشهای نخستین، راهی مکتبخانه مرحوم حسین بصیریان جهرمی، معروف به آخوند ملا حسین شد؛ مکتبخانهای که در کوچه مجاور مسجد محمدیّه قرار داشت. پس از پایان دوره مکتبخانه، زمانی که قرار شد تحصیل رسمی را آغاز کند، مستقیماً وارد کلاس سوّم ابتدایی دبستان اسلامی شد.
دوران دبیرستان را تا کلاس نهم در مدرسه خواجه نصیر گذراند و پس از آن به دانشسرای مقدماتی جهرم رفت. دو سال بعد، مسیر زندگیاش به آموزش گره خورد و به استخدام اداره فرهنگ آن زمان درآمد.
نخستین سالهای معلمی تابش در روستای مانیان جهرم سپری شد؛ جایی که همزمان مدیریت و تدریس را بر عهده داشت. چهار سال بعد به جهرم منتقل شد و در مدرسه داریوش به کار معلمی ادامه داد.
اما مسیر تحصیل برای او هنوز تمام نشده بود. در سال ۱۳۴۲ دیپلم ادبی را به صورت متفرقه در شیراز دریافت کرد و سه سال بعد، در سال ۱۳۴۵، در کنکور دانشگاه پذیرفته شد و تحصیل در رشته مدیریت بازرگانی دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران را آغاز کرد.
اقامت او در تهران، آغاز فصل تازهای از زندگی فرهنگیاش بود. تابش در کنار تحصیل، در منطقه پنج تهران به تدریس در دبیرستان پرداخت و بعدها در هنرستانهای فنی و حرفهای و مرکز تربیت معلم تهران نیز به آموزش ادامه داد. در همین سالها، پای او به محافل ادبی تهران باز شد و ارتباطش با دنیای کتاب، شکل جدیتری پیدا کرد.
گنجینهای که راه بازگشت به جهرم را پیدا کرد
۳۸ سال زندگی در تهران برای تابش تنها به تدریس و فعالیت فرهنگی خلاصه نشد. او در این سالها به گردآوری کتاب پرداخت؛ کتابهایی از حوزههای مختلف که به مرور زمان، کتابخانهای شخصی و ارزشمند و مرجع را شکل داد.
پس از بازنشستگی و در سال ۱۳۸۰، اتفاقی مهم در زندگی فرهنگی او رقم خورد. به پیشنهاد و تشویق دوست جوان و هممحلهایاش، مرحوم محمد شهامتمدار، تصمیم گرفت این گنجینه را به زادگاهش بازگرداند؛ نه برای نگهداری در خانه، بلکه برای استفاده همشهریانش.
کتابها ابتدا مدتی در حسینیه حاجآقا رضا جهرم قرار گرفتند و سپس به صورت امانت در بنیاد پیمان غدیر مورد استفاده شدند. اما هدف تابش روشن بود؛ او میخواست کتابخانهای عمومی و غیرانتفاعی شکل بگیرد تا کتابهایش در دسترس مردم قرار گیرد.
این ایده سرانجام به تأسیس کتابخانه عمومی غیردولتی تابش انجامید؛ کتابخانهای که در زیرزمین اجارهای در بلوار معلم جهرم فعالیت خود را آغاز کرد و به تدریج به پناهگاهی برای پژوهشگران، اهل کتاب، علاقهمندان به مطالعه و گروههای مختلف سنی تبدیل شد.
در آن سالها، حضور چهرههای فرهنگی و پژوهشگران جهرمی در این کتابخانه، بخشی از خاطرات ماندگار آن شد؛ از جمله ساعات و روزهایی که مرحوم جلال طوفان، جهرمپژوه شناختهشده، در این فضای فرهنگی حضور داشت.
کتابخانهای که سالها در انتظار خانهای شایسته بود
تابش از همان ابتدا نگاهش به کتابخانه، نگاهی ماندگار بود. او تمایل داشت کتابهای ارزشمندش را به طور کامل در اختیار این مجموعه قرار دهد و برای آینده آن نیز هیأت مؤسس و هیأت امنا تشکیل داد.
مرحومان حاج احمد فروغی، حاج محمدابراهیم جهانمهین (کیمیا)، احمد شکیبا، شکرالله زارعیان، حسن بهمنش، دکتر ابراهیم پورنوروز، حاج محمدحسین ترابیخواه، حاج علیمحمد شرافت و حاج خلیل صحراییان از جمله اعضای این مجموعه بودند.
در سال ۱۳۸۳ توافق شد طبقه دوم پژوهشسرای دکتر برنا جهرم برای استقرار کتابخانه اختصاص یابد و عملیات ساخت این طبقه نیز آغاز شد. اما تغییرات مدیریتی، ضرورت مقاومسازی بنا و پیشنهاد مکانهای دیگر، انتقال کتابها را برای سالها به تأخیر انداخت.
کتابها در این فاصله منتظر ماندند؛ گنجینهای بزرگ که قرار بود روزی خانهای شایسته برای خود پیدا کند.
سرانجام در سال ۱۳۹۴ و با پیگیری و تلاش آقایان: حمید نورزاد، مدیر اسبق آموزش و پرورش جهرم، عبدالله نورزاد، مدیر وقت آموزش و پرورش، هادی آذری، معاون وقت پشتیبانی مالی آموزش و پرورش، و با اقدامات اجرایی آقای علی اطهری و همراهی مدیران و کارکنان پژوهشسرای دکتر برنا و ابنسینا و مدیران و کتابداران کتابخانه تابش، ۴۰ هزار جلد کتاب به طبقه دوم پژوهشسرای دکتر بُرنا منتقل شد.
این بار کتابها به مکانی رسیدند که سالها پیش برای میزبانی از آنها در نظر گرفته شده بود.
خیر فرهنگی که کتاب را برای مردم میخواست
ماجرای کتابخانه تابش تنها به انتقال کتابها ختم نشد. مرحوم محسن تابش و همسرش، بانوی خیر منصوره ایروانی، حدود ۲۰۰ میلیون تومان برای تجهیز کتابخانه اختصاص دادند.
قفسههای جدید، میز و صندلی، میز مخصوص مجلات و روزنامهها، پیشخوان، تجهیزات سرمایشی و گرمایشی، امکانات کتابخانه کودک، نرمافزار کتابخانه دیجیتال و کتابهای آموزشی و کمکآموزشی، بخشی از تجهیزاتی بود که برای این مجموعه فراهم شد.
حیاط پژوهشسرا نیز با نصب المانهای مناسب زیباسازی شد تا محیطی شایسته برای دانشآموزان، علاقهمندان به کتاب و دوستداران علم فراهم شود.
به این ترتیب، آن چه سالها در قفسههای خانه تابش جمع شده بود، سرانجام به بخشی از سرمایه فرهنگی شهر تبدیل شد.و از تابستان جاری کتاب ها به مجتمع آموزشی دکتر کشتکار جهرم انتقال پیدا کرده است.
از کتابخانه تا تجلیل از جهرمپژوهان
تابش تنها به کتابخانه خودش فکر نمیکرد. در سال ۱۳۸۳ و با تلاش و پیگیری او و فارسپژوه مرحوم دکتر جمشید صداقتکیش، در روز پنجشنبه ۱۶ مهرماه، همزمان با روز جهانی معلم، از مرحوم جلال طوفان، جهرمپژوه و معلم فرزانه، در سالن کانون ۱۷ شهریور جهرم تجلیل شد.
کتابخانه تابش نیز در همان سالها به عنوان کتابخانه نمونه انتخاب و مورد تقدیر قرار گرفت.
پس از آن، نام تابش در فعالیتهای فرهنگی دیگری نیز ماندگار شد. تاکنون پنج دوره مسابقه داستان کوتاه تابش در سطح دانشآموزان کشور برگزار شده و آثار برگزیده چاپ و به برگزیدگان این مسابقه جوایزی اهدا شده است.
«در مسیر تابش»؛ بخشی از آنچه از کتابها آموخت
تابش علاوه بر آنکه کتابها را گرد آورد و در اختیار مردم قرار داد، بخشی از برداشتها و آموختههای خود از سالها همنشینی با کتاب را نیز مکتوب کرد.
کتاب «در مسیر تابش؛ خواندنیهای ادبی و تاریخی»
در سال ۱۳۹۹، در ۳۲۱ صفحه و با تیراژ هزار نسخه توسط انتشارات بونیز جهرم منتشر شد.
او در مقدمه این کتاب، از کتابهایی نوشته است که یک عمر با آنها زندگی کرده بود؛ آثاری که به تعبیر خودش، سرشار از درس عشق، زندگی و انسانیت بودند و او نکتههایی را که از آنها میآموخت، همچون مشق روزانه یادداشت میکرد. این یادداشتها به مرور به دهها دفتر کوچک و بزرگ تبدیل شدند و سرانجام ایده انتشار آنها شکل گرفت.
تابش این اثر را به روح والدینش و همسرش تقدیم کرده است.
آخرین فصل زندگی
سرانجام عصر یکشنبه نهم شهریورماه ۱۳۹۹، همزمان با عصر عاشورای سال ۱۴۴۲، این معلم و خیّر فرهنگی و کتابدوست جهرمی در بیمارستان پیمانیه جهرم چشم از جهان فروبست.
پیکرش در قبرستان فردوس جهرم، در جوار دوست و همفکرش مرحوم محمد شهامتمدار، آرام گرفت؛ همان دوستی که سالها پیش او را به بازگرداندن کتابخانهاش به جهرم تشویق کرده بود.
اما قصه خیرخواهی خانواده تابش ادامه یافت. همسر او، فرهنگی بازنشسته و بانوی خیر منصوره ایروانی، که در امور خیر همواره همراه همسرش بود، در سال ۱۳۹۹ با اهدای دو قطعه زمین به ارزش یک میلیارد تومان به بیمارستان پیمانیه جهرم، به پویش «هر نفر یک خیّر سلامت» پیوست.
امروز نیز نام منصوره ایروانی بر آزمایشگاه تشخیص طبی و آسیبشناسی بیمارستان پیمانیه جهرم دیده میشود؛ نشانی دیگر از خانوادهای که بخشی از داشتههای خود را به جای نگه داشتن برای خود، به شهر بخشید.
محسن تابش رفت، اما آنچه از خود برجای گذاشت، تنها خاطره یک معلم بازنشسته نیست؛ ۴۰ هزار کتاب، یک کتابخانه، چندین دوره مسابقه داستاننویسی، یک اثر مکتوب و نسلی از دانشآموزان و علاقهمندان به فرهنگ، بخشی از میراثی است که نام او را در حافظه فرهنگی جهرم زنده نگه میدارد.
شاید معنای واقعی یک خیّر فرهنگی همین باشد؛ اینکه چیزی را که طی یک عمر برای خود جمع کردهای، روزی به این فکر بیفتی که چگونه میتوان آن را برای دیگران به چراغی روشن تبدیل کرد.