به گزارش جهرم خبر، زلزله در جهرم، واژهای غریب نیست. از قرن پنجم هجری تا همین روزهای اخیر، لرزههای کوچک و بزرگ، در تار و پود این شهر ریشهدار دویدهاند. مجیدرضا جهانمهین، پژوهشگر و فعال میراث فرهنگی، با استناد به منابع تاریخی و دادههای علمی، روایت دقیقی از «جهرمِ لرزان» ارائه میدهد؛ روایتی که سندی از گذشته و هشداری روشن برای آیندهای محتمل و پرخطر است.
از گذشته لرزان تا امروزِ بیتدبیر
بر اساس آنچه جهانمهین گردآوری کرده، جهرم در ناحیه جنوبی چینخوردگیهای زاگرس، در فاصله ۱۵۰ کیلومتری از گسل اصلی زاگرس قرار دارد؛ پهنهای که از نظر زمینشناسی، در معرض خطر نسبی بالای زلزله قرار گرفته است. زلزلههایی در سالهای ۴۴۸، ۸۱۹، ۱۱۸۷، ۱۲۶۹، ۱۳۳۱ و بسیاری از مقاطع دیگر، نشان میدهد جهرم پیوسته با زمینلرزه زندگی کرده، اما گویا با درسآموزی از آن غریبه بوده است.
یادگار زلزله لار، غیرت جهرم
جهانمهین در بررسیهایش به زلزله بزرگ لار در سال ۱۳۳۹ نیز اشاره میکند؛ حادثهای که با لرزش خود جهرم را نیز ترساند، اما درعینحال، شکوه همبستگی را نیز نشان داد. به گفته او، «آیتالله سید علی اکبر آیتاللهی جملهای گفتند که آتشی در دل جهرمیها افکند: از کمکهای شما، هم خدا و هم بنده خدا خوشحال میشود.» همین جمله باعث شد ۱۶ تن خواربار، ۱۰۰ هزار ریال پول نقد و ۲۰۰ کارگر افتخاری از جهرم راهی لار شوند. این حرکت، علاوه بر کمکرسانی، تصویری از وحدت شهری و مسئولیتپذیری اجتماعی را ترسیم کرد.
جهرم، پروندهای سنگین از زلزلههای تاریخی
بر اساس آمارهای ارائهشده توسط جهانمهین، از سال ۱۳۳۶ تا امروز، بیش از ۲۰۰ زمینلرزه در شعاع ۵۰ کیلومتری شهر جهرم ثبت شده است. زلزلههایی در سالهای ۱۳۴۷، ۱۳۵۱ (قیر و کارزین)، ۱۳۵۶، ۱۳۶۳، ۱۳۸۲، ۱۳۸۵، تا دهه ۹۰ شمسی و حتی سال جاری، این شهر را بارها به لرزه درآوردهاند. او مینویسد که تنها در سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ چندین مورد لرزش ثبت شده و این موضوع تداومدار است.
تهدید در کمین؛ بافت فرسوده، معابر باریک، سازههای غیرایمن
جهانمهین هشدار میدهد که تراکم جمعیت در برخی نواحی، بافتهای فرسوده، معابر باریک، سازههای بنایی بدون کلاف، لولههای گاز و کابلهای برق، زلزله را به فاجعهای مرگبار بدل خواهد کرد. او تاکید دارد که در صورت زلزلهای شدید، «توسعههای حاصل از چند دهه، در چند ثانیه نابود میشود» و شهر در برابر بحرانی بیسابقه قرار خواهد گرفت.
جهرم روی نقشه خطر؛ راهکار کجاست؟
بر اساس نقشه پهنهبندی خطر زلزله، جهرم در ناحیهای با «خطر نسبی بالا» واقع شده است. جهانمهین پیشنهاد میدهد که ساختوسازهای جدید باید با تکیه بر آییننامههای مقاومسازی اجرا شوند و از ظرفیت کامل مهندسان بومی برای طراحی، محاسبه، نظارت و اجرا بهرهبرداری شود.
او همچنین تاکید میکند که سازههای با اهمیت بالا مانند بیمارستانها، مدارس، دانشگاهها و سالنهای اجتماعات باید با دقت ویژه و تمهیدات ایمن ساخته شوند. ساختمانهایی با عمر مفید پایانیافته نیز نیازمند مقاومسازی فوری هستند و بیمه کردن تمامی ساختمانها در برابر زلزله باید به یک الزام قانونی تبدیل شود.
مدیریت بحران، ضرورتی فراتر از یک واحد اداری
جهانمهین هشدار میدهد که جهرم بهعنوان بزرگترین مرکز جمعیتی شهرستان، بیشترین آسیبپذیری را دارد. از همینرو، مدیریت بحران در این شهر نباید به حاشیه رانده شود، بلکه باید در اولویت برنامههای عمرانی، اجتماعی و فرهنگی قرار گیرد. چرا که «زمین» قرار نیست به ما فرصت دوباره بدهد.
عکس/حامد یابنده