سوسک‌های سیاه؛ مهمانِ ناخوانده خانه‌های جهرم

به گزارش جهرم خبر، باران‌های بهاری و سیلاب علاوه بر خسارت هایی که به پیکره شهر وارد کرد؛ با خود مهمانان ریز و سیاه‌رنگی هم آورد که این روزها حضورشان در کوچه‌ها و حیاط خانه‌های جهرم و برخی شهرهای استان، به چشم می‌آید؛ سوسک‌های سیاهی که ناگهان روی دیوار، کنار درِ خانه یا زیر نور چراغ‌های حیاط ظاهر شده‌اند و نگرانی ساکنان را برانگیخته‌اند؛ نگرانی‌ای که کارشناسان بهداشت و کشاورزی می‌گویند بیش از آن‌که واقعیت داشته باشد، «ترس از ناآشناها»ست.

سیل که آمد، سوسک‌ها هم رسیدند

تبعات سیل فروردین در جهرم و شهرستان‌های اطراف، تنها به تخریب منازل، آب‌گرفتگی معابر و آسیب به زیرساخت‌ها محدود نشد. با فروکش کردن آب و گرم‌تر شدن هوا، رطوبت خاک و شرایط مناسب پس از بارندگی، پای سوسک‌های سیاه را به حاشیه شهرها و روستاها باز کرد. ابتدا رد پای آن‌ها در برخی نقاط جهرم دیده شد، بعد از جویم و قیروکارزین هم گزارش‌هایی مشابه رسید؛ حشرات تیره‌رنگی که شب‌ها بیشتر به چشم می‌آیند و اطراف نور چراغ‌ها تجمع می‌کنند.

برای بسیاری از مردم، سوال مشترک است: این سوسک‌ها خطرناک‌اند؟ بیماری منتقل می‌کنند؟ به محصولات کشاورزی آسیب می‌زنند؟ یا باید نگران «آفت» جدیدی در مزارع باشند؟

مهمانان ناخوانده، نه تهدید بهداشتی و نه آفت کشاورزی

کارشناسان می‌گویند این سوسک‌های سیاه‌رنگ از خانواده Carabidae هستند که در منابع علمی به نام «سوسک‌های زمینی» (Ground Beetle) شناخته می‌شوند؛ حشراتی که برخلاف ظاهر ترسناک‌شان، نقشی مفید در طبیعت دارند.

به گفته متخصصان، این سوسک‌ها شکارچی‌اند؛ یعنی از حشرات دیگر تغذیه می‌کنند و حضورشان به‌نوعی به کنترل جمعیت آفات کمک می‌کند. عمر طبیعی آن‌ها حدود دو هفته است و با کاهش رطوبت و خشک‌تر شدن هوا، جمعیت‌شان خودبه‌خود کم می‌شود. به بیان دیگر، این مهمانان بهاری، ماندگار نیستند و حضورشان بیشتر فصلی و مقطعی است.

«پاک‌کننده»های کوچک در طبیعت

مسعود قنبریان، رئیس گروه سلامت محیط دانشگاه علوم پزشکی شیراز، درباره ماهیت این حشرات توضیح می‌دهد: «این سوسک‌ها هیچ مشکل بهداشتی ایجاد نمی‌کنند، چون عامل انتقال بیماری نیستند و حتی می‌توان گفت به نوعی پاک‌کننده محیط زیست محسوب می‌شوند.»

او می‌گوید این سوسک‌ها پسماندخوارند و در سال‌هایی که بارندگی خوب است و بهار پرباران‌تری داریم، جمعیت‌شان افزایش پیدا می‌کند: «در مناطق گرمسیری، مثل برخی نقاط فارس، طبیعی است که بعد از بارندگی‌های مناسب، شاهد ازدیاد آن‌ها باشیم و حتی ممکن است گاهی به داخل منازل هم راه پیدا کنند.»

قنبریان تأکید می‌کند نیازی به نگرانی و اقدامات خاص بهداشتی نیست: «مردم کافی است درب و پنجره‌ها را در ساعات اوج حضور این حشرات بسته نگه دارند. ترسی از نیش زدن یا گاز گرفتن وجود ندارد، چون این سوسک‌ها اساساً نیش نمی‌زنند و ناقل بیماری هم نیستند.»

او البته می‌افزاید در صورتی که حضورشان در محیط خانه برای برخی خانوارها آزاردهنده باشد، می‌توان با مشورت و طبق دستورالعمل، از سموم مجاز و رایج موجود در فروشگاه‌های معتبر سم، استفاده کرد؛ هرچند از نگاه او، اغلب مواقع حتی همین اقدام هم ضروری نیست.

شکارچی آفات، نه دشمن گیاهان

نگرانی کشاورزان از زاویه‌ای دیگر است؛ آن‌ها می‌خواهند بدانند آیا این سوسک‌های سیاه، خطری برای محصولات‌شان دارند یا نه. جاوید عباسی، مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی فارس، در پاسخ به این دغدغه می‌گوید: «این سوسک‌ها از خانواده کارابیده هستند؛ سوسک‌های شکارچی که از حشرات دیگر تغذیه می‌کنند.»

به گفته عباسی، لارو این حشرات پوسیده‌خوار است: «در سال‌هایی که بارندگی زیاد است، تخم این سوسک‌ها بیشتر می‌شود و لاروها از مواد پوسیده موجود در خاک تغذیه می‌کنند. این یعنی نه‌تنها به گیاهان حمله نمی‌کنند، بلکه در چرخه تجزیه مواد آلی و سلامت خاک هم نقش دارند.»

او با صراحت می‌گوید: «این سوسک‌ها آفت گیاهی اقتصادی نیستند. برعکس، برای دفع آفات بسیار مفیدند و از تخم، لارو و حشرات بالغ کوچک‌جثه تغذیه می‌کنند. با توجه به این‌که ضرری برای محصولات و انسان ندارند، استفاده از سموم شیمیایی برای حذف‌شان اصلاً توصیه نمی‌شود.»

عباسی توضیح می‌دهد که افزایش جمعیت این سوسک‌ها معمولاً با وفور منابع غذایی‌شان، یعنی حشرات کوچک‌تر، مرتبط است و همین که این منابع کاهش یابد، جمعیت آن‌ها هم به‌طور طبیعی کم می‌شود.

چرا سراغ نور می‌آیند؟

یکی از دلایل دیده شدن این سوسک‌ها در حیاط خانه‌ها و کنار دیوارها، علاقه آن‌ها به نورهای شبانه نیست، بلکه زنجیره غذایی است. به گزارش ایرنا، این حشرات به‌طور غیرمستقیم به سمت نور می‌آیند، چون از حشراتی تغذیه می‌کنند که جذب نور می‌شوند. در واقع، بسیاری از حشرات کوچک در شب به سمت چراغ‌ها می‌آیند و سوسک‌های زمینی برای شکار آن‌ها، اطراف این منابع نوری جمع می‌شوند.

از همین رو، کارشناسان ساده‌ترین و سالم‌ترین روش کاهش حضور این سوسک‌ها در حاشیه منازل را «تاریک نگه داشتن محیط بیرونی» در ساعات شب، برای مدت کوتاهی می‌دانند. با کم شدن منابع غذایی در اطراف خانه، سوسک‌ها هم کمتر به آن محدوده جذب می‌شوند.

نه نیش می‌زنند، نه بیماری می‌آورند

یکی از تشابه‌هایی که ممکن است موجب نگرانی شود، شباهت اسمی «سوسک» با «سوسری»‌ها یا همان سوسک‌های حمام است؛ اما تفاوت این دو گروه از حشرات، اساسی است. سوسری‌ها معمولاً در فاضلاب و محیط‌های آلوده زندگی می‌کنند و می‌توانند ناقل آلودگی باشند، اما سوسک‌های زمینی از این جنس نیستند.

این سوسک‌ها نه در فاضلاب زندگی می‌کنند، نه عادت به حضور در محیط‌های آلوده شهری دارند و نه رفتار تهاجمی نسبت به انسان نشان می‌دهند. آن‌ها بیشتر به دنبال تخم حشرات، لاروها و سایر بی‌مهره‌های ریز می‌گردند و نقشی طبیعی در کنترل جمعیت آفات دارند. به همین دلیل، کارشناسان تأکید می‌کنند که وجود آن‌ها حتی در حیاط منازل، جای نگرانی ندارد.

چند توصیه ساده برای آرامش خاطر

با وجود همه این توضیحات علمی، دیدن تعداد زیادی سوسک سیاه در یک نقطه، برای برخی خانواده‌ها خوشایند نیست. کارشناسان برای کاهش این نگرانی، چند راهکار ساده پیشنهاد می‌کنند:

بستن در و پنجره‌ها در ساعات اوج حضور حشرات، به‌ویژه حوالی غروب و شب؛
کاهش نورهای غیرضروری در حیاط و حاشیه ساختمان برای چند شب؛
خودداری از استفاده بی‌رویه از سموم شیمیایی و در صورت لزوم، مشورت با مراکز مجاز فروش سم و رعایت دقیق دستورالعمل‌ها؛
پرهیز از کشتن بی‌مورد این حشرات، به‌خصوص در محیط‌های کشاورزی، چون نقش موثری در کنترل آفات دارند.

مهمانان بهاری که زود خداحافظی می‌کنند

باران‌های بهاری امسال، علاوه بر طراوت و سرسبزی، این مهمانان کوچک و سیاه‌رنگ را هم به جهرم و برخی شهرهای فارس آورد. مهمانانی که اگرچه در نگاه اول شاید ترسناک به نظر برسند، اما از زبان کارشناسان، بیشتر «یار طبیعت» هستند تا «دشمن انسان».

با گرم‌تر شدن هوا، کاهش رطوبت و کم شدن منابع غذایی، حضور این سوسک‌ها هم مانند بسیاری از پدیده‌های فصلی، فروکش خواهد کرد. تا آن زمان، آن‌چه می‌تواند آرامش بیشتری به خانه‌ها و خیابان‌ها برگرداند، آگاهی از ماهیت این حشرات و اعتماد به چرخه طبیعی است که هر کدام از این موجودات، نقشی هرچند کوچک اما مهم در آن بر عهده دارند.