به گزارش جهرم خبر، در جهرم، هوای فروردین تنها بوی بهار نمیدهد؛ عطر ملایمی در کوچهها جاریست که خاطرهای جمعی را زنده میکند. عطری که از میان برگها و شکوفههای سفید درختی میآید که برای مردم این دیار، بخشی از هویت آنهاست: نارنج.
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، درخت نارنج سابقهای ۵۰۰ ساله در استان دارد و جهرم با بیشترین سطح زیرکشت، پرچمدار این میراث سبز است. این جایگاه نه به واسطه تعداد درختان که به خاطر پیوند تاریخی، فرهنگی و اقتصادی مردم با آن بهدست آمده است.
از یک مسجد تا یک شهر نارنجی
مجیدرضا جهانمهین، مدیر سابق مرکز جهرمشناسی، میگوید نخستین بار حدود ۳۰۰ سال پیش درخت نارنج در یکی از مساجد جهرم کاشته شد؛ همانجایی که بعدها نام «مسجد نارنجی» را گرفت. به گفته او، از آن روز تا امروز، نارنج در حیاط خانهها، در خیابانها، در باغها و حتی در حافظه تاریخی مردم ریشه دوانده است.
او میافزاید: «فراوانی درختان نارنج در جهرم، باعث شده میزان تولید سالانه بهار نارنج چشمگیر باشد. این شکوفهها نه فقط در فضای شهر، که در سفرههای مردم و سنتهایشان حضور دارند.»
عرقی که هنوز با دیگ مسی میجوشد
در جهرم، هنوز خانوادههایی هستند که کار نیاکان خود را دنبال میکنند؛ آنهایی که بیش از ۱۵۰ سال است عرق بهار نارنج میگیرند. روشها، همان روشهای سنتی است: دیگهای مسی، حصینهای سفالی، قرابههای شیشهای، تشت و بادیه. جهانمهین با تأکید بر این سنت دیرینه میگوید: «در خانهها بعد از جمعآوری و شستن شکوفهها، آنها را تقطیر میکردند و این عرق را بهعنوان شربتی خوشطعم و خوشبو برای پذیرایی از مهمانان استفاده مینمودند.»
او توضیح میدهد که در گذشته برای محافظت از عرقیات، دور ظرفهای شیشهای پوشالهایی خاص میپیچیدند تا از نور جلوگیری شود. چون همانطور که او اشاره میکند: «نور زیاد، رنگ بهار نارنج را میپَرد و طعمش را از بین میبرد.»
درمانی برای دل و جان
اما عطر و طعم تنها بخشی از قصه است. بهار نارنج خواص درمانی بیشماری دارد. جهانمهین میگوید: «این عرق برای تپش قلب، افسردگی، اسهال، میگرن، بیخوابی و حتی سکسکه مؤثر است.» او تأکید میکند که حتی پوست و شکوفه نارنج میتوانند بهعنوان دافع طبیعی حشرات مورد استفاده قرار گیرند.
از بهار نارنج در صنعت عطرسازی، چای و دمنوشسازی، مرباسازی و حتی طب سنتی استفاده میشود. درختی با این حجم از کارکرد و قابلیت، اگرچه قرنها در جهرم بوده، اما هنوز ظرفیتهای کشفنشدهی بسیاری دارد.
از سنت تا اقتصاد
جهرم امروز بیش از دو هزار هکتار باغ نارنج دارد. صادرات میوه و بهار نارنج در سالهای اخیر رشد زیادی داشته و این یعنی فرصتی بینظیر برای ایجاد برند و توسعه بازارهای جهانی.
«در گذشته از چوب نارنج برای ساخت درب خانهها استفاده میکردند. حالا هم در منبتکاری و تولید زغال کبابی مرغوب کاربرد دارد.» این را جهانمهین میگوید و معتقد است: «آموزش کشت نارنج در دیگر استانها با کمک کشاورزان باتجربه جهرم میتواند هم اقتصاد کشور را تقویت کند و هم فرهنگ غنی فارس را منتقل نماید.»
جشنوارهای به وسعت یک عطر
او پیشنهاد میدهد که برگزاری جشنواره بهار نارنج در جهرم، میتواند هم جاذبهای گردشگری باشد و هم فرصتی اقتصادی. به گفته او: «برخی روانشناسان باور دارند عطر بهار نارنج شادیبخش است و همین باغهای نارنج، در خلق روحیه شاد در مردم جنوب فارس نقش داشتهاند.»
اگر جهرم را به درختی تشبیه کنیم، نارنج بیشک ریشههای این شهر است؛ ریشههایی که از خاک برآمدهاند اما بوی بهشت میدهند. در جهانی که هر روز بیشتر از طبیعت فاصله میگیریم، شاید بازگشت به سنتهایی مثل عرقگیری بهار نارنج، تنها یک رسم قدیمی نباشد؛ بلکه راهی برای زنده نگه داشتن خاطرات، اقتصاد، و حتی آرامش باشد.