جهرم خبر، موفقیت، گاهی از دل کلاسهای ساده یک مدرسه در شهری کوچک آغاز میشود؛ از همان روزهایی که استعداد، پشتکار و ایمان به آینده، دست در دست هم میدهند و مسیری را میسازند که سالها بعد به معتبرترین دانشگاهها و تریبونهای بینالمللی ختم میشود. داستان زندگی دکتر مریم کوشکی جهرمی نیز از همین جنس است؛ بانویی که از جهرم برخاست، اما افق فعالیتهای علمی او به مرزهای ایران محدود نماند و امروز نامش در میان چهرههای شناختهشده حوزه فیزیولوژی ورزشی و مطالعات ورزش زنان در جهان دیده میشود.
در روزهایی که حضور زنان ایرانی در عرصههای بینالمللی علمی هنوز به گستردگی امروز نبود، دکتر کوشکی مسیر متفاوتی را برگزید؛ مسیری که بر پایه آموزش و پژوهش استوار بود و تلاش میکرد تصویری واقعی از زن مسلمان ایرانی را در مجامع جهانی ارائه دهد؛ تصویری که علم، فرهنگ و هویت را در کنار یکدیگر معنا میکند.
او تیرماه سال ۱۳۵۳ در جهرم و در خانوادهای فرهنگی متولد شد. پدرش، مرحوم حاج ابوالقاسم کوشکی جهرمی، از فرهنگیان باسابقه و از پیشکسوتان کشتی فارس بود؛ شخصیتی که فضای تربیتی خانواده را با ارزشهای آموزش، اخلاق و ورزش پیوند زده بود. همین بستر فرهنگی، زمینهساز شکلگیری شخصیت علمی دختری شد که بعدها یکی از شناختهشدهترین استادان دانشگاه شیراز لقب گرفت.
دکتر کوشکی دوران تحصیل خود را در مدارس جهرم سپری کرد و پس از ورود به دانشگاه شیراز، نخستین گامهای علمی را برداشت. اما آنچه مسیر او را از بسیاری از همنسلانش متمایز کرد، توقف نکردن در موفقیتهای اولیه بود. کسب رتبه دوم آزمون کارشناسی ارشد کشور و سپس رتبه نخست آزمون دکتری، نشان داد که او نگاه بلندمدتی به فعالیت علمی دارد؛ نگاهی که بعدها در دهها مسئولیت دانشگاهی، صدها مقاله علمی و حضور مستمر در مجامع بینالمللی نمود پیدا کرد.
امروز، دکتر مریم کوشکی جهرمی به عنوان استاد تمام دانشگاه شیراز شناخته میشود؛ اما کارنامه او تنها به تدریس محدود نیست. مسئولیتهای مدیریتی متعدد در دانشگاه شیراز، عضویت در هیئت ممیزه دانشگاههای مختلف، نمایندگی شورای عالی انقلاب فرهنگی، فعالیت در شورای برنامهریزی وزارت علوم و مشارکت در سیاستگذاریهای آموزشی، نشان میدهد که فعالیت علمی او همواره با نقشآفرینی مدیریتی همراه بوده است.
با این حال، شاید مهمترین نقطه عطف زندگی حرفهای او، حضور در عرصههای بینالمللی باشد؛ جایی که توانست به عنوان نخستین و تنها زن مسلمان جهان به عضویت هیئترئیسه انجمن بینالمللی زنان و ورزش وابسته به یونسکو انتخاب شود؛ جایگاهی که نشانهای از اعتماد جامعه علمی جهان به توانمندی پژوهشگران ایرانی نیز به شمار میرود.
نگاهی به سوابق علمی او نشان میدهد که بخش مهمی از فعالیتهایش بر موضوع «ورزش زنان مسلمان» متمرکز بوده است. او تلاش کرده در مقالات، کتابها و سخنرانیهای خود، تصویری علمی و واقعبینانه از نسبت میان آموزههای اسلامی، فرهنگ ایرانی و فعالیتهای ورزشی زنان ارائه دهد؛ موضوعی که سالهاست یکی از محورهای اصلی پژوهشهای او در دانشگاهها و همایشهای بینالمللی است.
از حضور به عنوان سخنران در المپیک پکن گرفته تا ارائه مقاله در آمریکا، کانادا، اسپانیا، چین، برزیل، آفریقای جنوبی، عربستان، عمان، ترکیه و فیلیپین، همگی بیانگر آن است که فعالیتهای این استاد دانشگاه شیراز علاوه بر آموزش دانشگاهی به عرصه دیپلماسی علمی و فرهنگی نیز گسترش یافته است.
کارنامه پژوهشی او نیز به همان اندازه قابل توجه است. راهنمایی بیش از ۱۲۰ پایاننامه و رساله دکتری، انتشار بیش از ۱۸۰ مقاله علمی، تألیف و ترجمه کتابهای تخصصی، همکاری با ناشران معتبر بینالمللی و عضویت در هیئت تحریریه نشریات علمی داخلی و خارجی، تصویری از پژوهشگری ارائه میدهد که تولید علم را رسالت اصلی خود میداند.
افتخارات ملی و بینالمللی متعدد، از جمله عنوان استاد نمونه کشوری، پژوهشگر برتر جشنوارههای علمی، دریافت جوایز انجمن جهانی زنان و ورزش و عضویت در مجامع علمی بینالمللی، حاصل سالها فعالیت مستمر او در حوزه آموزش و پژوهش است؛ اما شاید مهمتر از همه، تأثیری باشد که بر نسل جدید پژوهشگران و دانشجویان برجای گذاشته است.
نکته قابل تأمل در زندگی حرفهای دکتر کوشکی، پیوند میان هویت بومی و نگاه جهانی است. او هرچند در معتبرترین نشستهای علمی جهان حضور یافته، اما همواره نام زادگاهش، جهرم، را در کنار نام خود حفظ کرده است؛ موضوعی که برای بسیاری از نخبگان جوان میتواند الگویی الهامبخش باشد؛ اینکه میتوان از یک شهر تاریخی در جنوب ایران برخاست و در عین حفظ ریشههای فرهنگی، در بالاترین سطوح علمی جهان نیز نقشآفرین بود.