جهرم خبر– در کالبدِ یک جامعه، دادگستری نقشِ «ترازو» را دارد؛ ابزاری برای سنجشِ حق و باطل و بازگرداندنِ نظم به جایی که آسیب دیده است. اما وقتی به آمارِ پروندههای یک سال گذشته در شهرستان جهرم نگاه میکنیم، با سوالی مهم روبرو میشویم: «چه چیزی باعث میشود شهروندان، به جای گفتگو، به سوی دادگاه و شکایتهای کلامی حرکت کنند؟»
بارِ سنگینِ پروندهها؛ از ورود تا مختومه
قاضی دهقان، رئیس دادگستری جهرم، با انتشار آماری از عملکرد سالانه این حوزه، از مدیریت و رسیدگی به مجموعاً ۴۱,۵۵۲ پرونده خبر داد.
نکتهی حائز اهمیت در این گزارش، این است که تمامی این پروندهها در بازهی زمانی مذکور، «مختومه» شدهاند؛ این یعنی دستگاه قضایی در این شهرستان، با یک حجمِ بسیار بالایِ ورودی و خروجیِ پرونده، درگیرِ مدیریتِ تعارضات اجتماعی است.
پدیده «توهین»؛ وقتی زبان، از عقل پیش میرود
تحلیلِ محتوای این ۴۱ هزار پرونده، پرده از یک واقعیتِ اجتماعی برمیدارد. در میانهی انبوهِ پروندهها، یک عنوانِ کیفری بیش از همه خودنمایی میکند: «توهین به اشخاص عادی».
آمارها نشان میدهند که از مجموع ۴۱,۵۵۲ پروندهی ثبت شده، حدود ۴,۰۰۰ مورد تنها مربوط به اتهام توهین بوده است. این یعنی تقریباً از هر ۱۰ پروندهای که در جهرم به دادگاه میرسد، یکی از آنها ریشه در یک برخورد کلامی، توهین یا عدم رعایت حرمتهای انسانی دارد.
از کلام تا دادگاه
این آمارِ تکاندهنده، نشاندهندهی یک «بحرانِ ارتباطی» است. وقتی «توهین» در صدرِ اتهامات قرار میگیرد، یعنی بخشی از جامعه در مواجهه با اختلافها، به جای استفاده از مکانیسمهای حلِ اختلاف (مانند گفتگو یا میانجیگری)، به سمتِ «انفجار کلامی» حرکت میکند.این موضوع میتواند نشاندهندهی چند پدیده باشد.
کاهش آستانهی تحمل
افزایش فشارهای اجتماعی که منجر به برخوردهای کلامیِ سریع میشود.
فرهنگِ شکایتمحوری
جایگزین شدنِ «حقطلبیِ کلامی» به جای «حلِ مسئله».
نیاز به آموزشهای اجتماعی
مشخص است که لایههای فرهنگیِ جامعه در مواجهه با خشم، نیاز به بازنگری دارند.
گزارشِ عملکردِ دادگستری جهرم، هم نشان از «کارآمدیِ سیستم در رسیدگی به پروندهها» دارد و هم از یک «نیازِ مبرم به مداخلاتِ فرهنگی» برای کاهشِ تنشهای اجتماعی. تا زمانی که «توهین» در صدرِ لیستهای قضایی باقی بماند، دادگاه بیش از آنکه محلِ رسیدگی به جرایمِ پیچیده باشند، به پناهگاهی برای حل و فصلِ درگیریهایِ روزمرهی کلامی تبدیل خواهند شد.