جهرم خبر، در زندگی برخی چهرههای علمی و فرهنگی، مرز میان حوزه و دانشگاه، میان پژوهش و آموزش و میان اندیشه و مسئولیت اجتماعی چندان پررنگ نیست. مسیر زندگی آیتالله دکتر لطفالله دژکام نیز از همین جنس است؛ مسیری که از محله جبذر جهرم آغاز شد، در مدرسه و حوزه علمیه این شهر بالید، در قم با تحصیل علوم حوزوی و فلسفه و کلام ادامه یافت و در سالهای بعد، در دانشگاه و عرصههای فرهنگی و اجتماعی امتداد پیدا کرد.
او که در اوّلین روز شهریورماه سال ۱۳۴۱ در خانوادهای مذهبی در جهرم به دنیا آمد، پنجمین فرزند خانواده بود. پدرش، مرحوم حاج محمدهادی، از معتمدان محله و در عرصه تجارت و کشاورزی فعال بود. در سوی دیگر خانواده نیز پیوند با فضای علمی و مذهبی جهرم دیده میشد؛ جد مادری پدرش، مرحوم آخوند مشهدی حسن، امام جماعت مسجد امام حسین(ع) جهرم بود؛ مسجدی که در سال ۱۲۹۷ هجری شمسی، میزبان آیتالله العظمی سیدعبدالحسین نجفی لاری شد و محراب آن در اختیار این عالم بزرگ قرار گرفت.
این پیشینه خانوادگی، بخشی از زمینهای بود که مسیر علمی و اجتماعی دژکام را شکل داد.
از مدرسههای جهرم تا حوزه قم
دوران تحصیل او در مدارس شرف جهرم سپری شد و پس از دوره راهنمایی، دیپلم ریاضی و فیزیک را از دبیرستان اسلامی این شهر دریافت کرد. سالهای جوانی او با فضای پرتحرک سالهای نخست انقلاب همزمان شد و دژکام در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی آن دوره حضور داشت.
پس از دریافت دیپلم، راه حوزه را در پیش گرفت و وارد مدرسه علمیه امام خمینی(ره) جهرم شد. در این مرحله، از محضر آیتالله حاج سیدحسین آیتاللهی، امام جمعه فقید جهرم، و آیتالله حاج سیدمحمد بحری بهره برد و سپس برای ادامه تحصیل راهی قم شد.
در قم، مسیر تحصیل او گستردهتر شد؛ فقه و اصول را در درس خارج حضرات آیات عظام: تبریزی، وحید خراسانی و مکارم شیرازی دنبال کرد، در رجال و درایه از محضر آیتالله العظمی سبحانی تبریزی بهره گرفت و در حوزه تفسیر قرآن کریم نیز از استادانی همچون آیتالله العظمی جوادی آملی و مرحوم آیت الله حاج شیخ حسین شب زنده دار جهرمی استفاده کرد.
در کنار اینها، فلسفه را نزد استادانی چون آیتالله گرامی قمی، آیت الله دکتر احمد بهشتی، مرحوم آیتالله حسن ممدوحی و آیتالله غلامرضا فیاضی آموخت و عرفان نظری را نزد علامه حسنزاده آملی فراگرفت. این مسیر در سال ۱۳۸۶ با دریافت مدرک دکتری فلسفه و کلام اسلامی از موسسه آموزشی و تحقیقاتی امام صادق (ع) قم به مرحله دیگری رسید.
وقتی حوزه و دانشگاه به یکدیگر میرسند
یکی از ویژگیهای مسیر علمی آیت الله دژکام، ادامه فعالیت همزمان در حوزه و دانشگاه است. او از سال ۱۳۸۶ عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جهرم بود و پس از حضور در شیراز، به عضویت هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز درآمد.
در این سالها، حوزه مطالعات او تنها به مباحث کلاسیک علوم دینی محدود نماند و موضوعاتی در نقطه تلاقی دین، فلسفه، پزشکی و اخلاق را دنبال کرد.
آثار منتشرشده او از «همگام با پیامبر(ص) همدرس با ابوذر» و «راه زندگی و رسم بندگی» تا «درآمدی بر انسانشناسی اسلامی» و «نگاهی تطبیقی به خداشناسی اسلام و یهود» گسترهای از مباحث اعتقادی، فلسفی و اخلاقی را دربرمیگیرد. همچنین ترجمه کتاب «فقه و مسائل پزشکی» اثر آیتالله مرحوم محمد آصف محسنی و کتاب «فرمان زمامداری» درباره نامه امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر نیز در کارنامه او قرار دارد.
اما بخش مهمتر فعالیت علمی او را شاید بتوان در حوزه اخلاق پزشکی و مسائل نوین پزشکی دید؛ جایی که پرسشهای جدید علم پزشکی با مباحث فقهی، فلسفی و اخلاقی تلاقی پیدا میکنند.
از درمان ناباروری و تعیین جنسیت جنین گرفته تا فناوری IVF، سلولهای بنیادی، بانک گامت و جنین، نسب کودکان حاصل از درمانهای ناباروری و نسبت علم و دین، موضوعاتی هستند که در مقالات او مورد بررسی قرار گرفتهاند.
از اخلاق پزشکی تا مسئله انسان معاصر
این گستره مطالعاتی نشان میدهد که بخشی از دغدغه علمی او، پاسخ دادن به پرسشهایی است که فناوریهای جدید پیش روی انسان و جامعه قرار دادهاند؛ پرسشهایی که دیگر نمیتوان آنها را تنها در آزمایشگاه یا تنها در کتابهای فقهی بررسی کرد.
در میان مقالات او، موضوعاتی همچون «روش متعالیه در اخلاق پزشکی»، «راهکارهای فقهی در استفاده از درمانهای ناباروری»، «نظریه فلسفی و تأثیر آن بر اخلاق پزشکی»، «روشهای جدید درمان ناباروری و فقه اسلامی»، «مقایسه مواضع کلیسای کاتولیک و مراجع شیعه درباره درمان ناباروری» و «قاعده فراش و نقش آن در تعیین نسب کودکان ناشی از درمانهای ناباروری» دیده میشود.
او همچنین در حوزه اخلاق پزشکی، دین و سلامت و مطالعات بینرشتهای، در همایشهای مختلف به عنوان سخنران اصلی و کلیدی حضور داشته است؛ از جمله نخستین همایش بینالمللی اخلاق تولیدمثل، همایشهای ملی اخلاق و شیوههای نوین درمان ناباروری، همایش تحول نظام سلامت در حوزه معنویت و پنجمین کنگره اخلاق پزشکی ایران.
این بخش از کارنامه علمی آیت الله دژکام، تصویری از عالمی ارائه میدهد که تلاش کرده است میان پرسشهای سنتی علوم دینی و مسائل نوپدید جهان پزشکی ارتباط برقرار کند.
از محراب جهرم تا جایگاه امامت جمعه شیراز
در کنار فعالیتهای علمی، بخش دیگری از زندگی او به مسئولیتهای اجتماعی و مذهبی گره خورده است.
در آذرماه سال ۱۳۷۹، با حکم شورای سیاستگذاری ائمه جمعه کشور، به عنوان امام جمعه جهرم منصوب شد و این مسئولیت را تا سال ۱۳۹۷، به مدت ۱۸ سال، بر عهده داشت.
۱۸ سال حضور در جایگاه امام جمعه جهرم، بخشی مهم از پیوند او با زادگاهش بود؛ دورهای که فعالیتهای علمی، حوزوی و اجتماعی او در کنار مسئولیت امامت جمعه ادامه پیدا کرد.
پس از رحلت آیتالله حاج شیخ اسدالله ایمانی، نماینده ولیفقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز، آیتالله دژکام در اردیبهشت ۱۳۹۷ با حکم رهبر انقلاب به عنوان نماینده ولیفقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز منصوب شد.
از آن زمان، دامنه مسئولیتهای او نیز گستردهتر شد؛ از عضویت در مجلس خبرگان رهبری و شورای عالی حوزههای علمیه استان فارس تا مسئولیتها و عضویتهای مختلف در مجموعههای علمی، فرهنگی و اجتماعی.
تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع)، مسئولیت نمایندگی ولیفقیه در جمعیت هلال احمر استان فارس، عضویت در هیئت امنای دانشگاههای جهرم، فسا و کازرون، ریاست شورای فرهنگ عمومی جهرم، عضویت در کمیته ملی اخلاق بالینی کشور و ریاست همایش ملی و سالانه «دین، انسان و سلامت» با رویکرد مطالعات بینرشتهای، بخشی از این فعالیتهاست.
کلاس درس؛ از حوزه تا دانشگاه
در کنار مسئولیتها، آموزش همچنان بخش ثابتی از فعالیتهای او باقی مانده است.
تدریس سطوح حوزوی، درس خارج فقه در موضوعاتی مانند امر به معروف و نهی از منکر، فقه پزشکی و اخلاق، تدریس دروس گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی جهرم، مسئولیت درس اخلاق پزشکی در این دانشگاه و تدریس دروس دکتری اخلاق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، بخشی از فعالیت آموزشی او را تشکیل میدهد.
از این منظر، مسیر علمی و اجرایی آیتالله دژکام را میتوان مسیری چندوجهی دانست؛ مسیری که در آن حوزه، دانشگاه، پژوهش و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
در همین چارچوب، تأسیس بنیاد پژوهشی ـ فرهنگی پیمان غدیر جهرم و عضویت در هیئت مؤسس گروه پژوهشی دینشناسی تطبیقی پیمان غدیر نیز در امتداد همین رویکرد قابل توجه است.
کارنامهای که همچنان ادامه دارد
در کنار کتابها و مسئولیتها، شمار قابل توجهی مقاله علمی به قلم او در نشریات داخلی و خارجی و به زبانهای فارسی و لاتین منتشر شده است؛ مقالاتی که از مباحث فلسفی و کلامی تا اخلاق پزشکی، فقه پزشکی، دین، سلامت و مسائل اجتماعی را دربر میگیرد.
او همچنین در نشریات علمی جهرم حضور داشته و عضو هیئت تحریریه مجله «آموزش و اخلاق در پرستاری» دانشکده پرستاری و پیراپزشکی جهرم و فصلنامه پژوهشی ـ فرهنگی «پژوهشنامه جهرم» بوده است.
به این ترتیب، اگر زندگی علمی و اجتماعی آیتالله دکتر لطفالله دژکام را از جهرم تا شیراز دنبال کنیم، با روایتی مواجه میشویم روایت شکلگیری مسیری است که از مسجد و مدرسه آغاز شده، در حوزه و دانشگاه عمق یافته و در عرصه عمومی و اجتماعی امتداد پیدا کرده است.
مسیر مردی که نخستین سالهای طلبگیاش را در جهرم گذراند، سالها در همان شهر نماز جمعه و جماعت اقامه کرد، در دانشگاه به تدریس و پژوهش پرداخت و بعدها مسئولیت نمایندگی ولیفقیه در استان فارس و امامت جمعه شیراز را بر عهده گرفت؛ مسیری که در کنار همه فراز و نشیبهایش، همچنان با آموزش، پژوهش و دغدغه پیوند میان دین و مسائل انسان امروز ادامه دارد.