جهرم خبر، دکتر مجید رضا جهان مهین | به مناسبت روز بزرگداشت حافظ، اثر پژوهشی «سری بر آستان حافظ؛ نظری بر تحول معنایی و شکلی در کاربرد برخی از واژهها و ترکیبهای دیوان حافظ و کاربرد آنها در زبان امروزین فارسی» نوشتهی استاد صمد فرزیننیا اثری است که در ۱۵۳ صفحه و به همت انتشارات بونیز جهرم در سال ۱۳۹۶ منتشر شد. این پژوهش با نگاهی دقیق و تحلیلی، به بررسی دگرگونیهای زبانی و معنایی در واژهها و ترکیبهای دیوان حافظ و ارتباط آنها با زبان فارسی امروز میپردازد.
فرزیننیا در این اثر، با رویکردی قیاسی و بر پایهی ترتیب الفبایی، از حرف «آ» تا «ی» واژهها را بررسی کرده و نشان داده است که چگونه برخی از آنها در گذر زمان معنا یا کاربرد خود را دگرگون کردهاند، در حالی که برخی دیگر همچنان در زبان امروز زنده و پویا ماندهاند.
در بخشی از مقدمهی کتاب، نویسنده نخستین آشنایی خود با حافظ را به دوران کودکی پیوند میدهد؛ روزهایی که در کنار خواهر بزرگترش در محلهای قدیمی در شیراز، به حافظخوانی مینشست و تنها از آهنگ واژهها لذت میبرد، بیآنکه معنای آنها را بداند. او مینویسد:
«خواهرم دیوان را میگشود و میخواند و میپرسید: صمد، چه گفت؟ و من میگفتم: نمیدانم، فقط قشنگ است. لبخند میزد و میگفت: بزرگتر که شدی، میفهمی.»
سالها بعد، این دلبستگی در محضر دکتر محمدباقر هوشیار شیرازی، از بنیانگذاران علوم تربیتی در ایران، شکل علمیتری به خود گرفت. فرزیننیا در یادداشتهای خود از استاد هوشیار به عنوان «مردی بینشمند و عاشق انسان» یاد میکند که حافظ را روانشناسی میدانست که قرنها پیش از فروید از لایههای پنهان روح انسان سخن گفته است. او به نقل از استادش مینویسد:
«آنچه فروید در کتابها آورده، حافظ در یک بیت سروده است:
در اندرونِ منِ خستهدل ندانم کیست / که من خموشم و او در فغان و در غوغاست.»
فرزیننیا در اقدامی نیکو، درآمد حاصل از فروش این اثر را به مجمع خیرین مدرسهیار جهرم اختصاص داده تا صرف کمک به دانشآموزان نیازمند شود؛ اقدامی که پیوند میان فرهنگ، آموزش و انساندوستی را یادآور میشود. او متولد ۱۳۱۴ در شیراز است و پس از پایان تحصیل در دبیرستان سلطانی شیراز، وارد دانشسرای عالی تهران در رشتهی زبان انگلیسی شد. در سال ۱۳۴۱ با بورس بنیاد فولبرایت به دانشگاه آمریکایی بیروت اعزام شد و در رشتهی تعلیم و تربیت و آموزش زبان انگلیسی به غیرانگلیسیزبانان مدرک کارشناسی ارشد گرفت. فرزیننیا از سال ۱۳۳۷ در دبیرستانها و بعد در دانشگاههای جهرم به تدریس زبان انگلیسی پرداخت و تاکنون آثار متعددی از او منتشر شده است؛ از جمله فرهنگ فارسی جهرمی، واسونکهای محلی جهرمی و ترانههای محلی جهرم (دو بیتیها).
در آستانهی روز بزرگداشت حافظ، بازخوانی «سری بر آستان حافظ» یادآور پیوند دیرپای ایرانیان با شعر و زبان فارسی است؛ پیوندی که در پرتو پژوهش استاد فرزیننیا، معنا و جلوهای تازه مییابد.